Tekst! journalisten » Wereldwijzer

Meest Zweedse Finnen 90 jaar beetje zelfstandig

Marcel Burger — Wed, 08 Jun 2011 09:57:00 +0000

8 juni 2011 | De Zweedssprekende Finse eilandengroep Åland, circa 38 kilometer ten oosten van Zweden in de Oostzee, viert donderdag 90 jaar zelfbestuur. Het gaat goed met de 28.000 inwoners, maar ze kijken met argusogen naar de politieke ontwikkelingen in Helsinki.

De populistische Perussuomalaiset (Ware Finnen; PS) boekte in april 34 zetels winst in het Finse parlement en werd daarmee landelijk de derde politieke partij. De PS wil de ruimte voor de Zweedse taal en cultuur, onder meer op scholen en in de strijdkrachten, beperken. Finland was tot 1809 Zweeds grondgebied, maar kwam door een oorlog in Russische handen.

Officieel is er voor de Zweedssprekende Ålanders geen vuiltje aan de lucht. De Finse minister van Buitenlandse Zaken, Alexander Stubb, zei onlangs dat Åland met zijn status aparte een goed ‘waardemerk’ is voor Finland. Maar Ålands regeringschef Viveka Eriksson zei woensdag vanuit de eilandhoofdstad Mariehamn tegen Zweedse journalisten daar niet zo gerust op te zijn. ,,Het wordt na de verkiezingen nog moeilijker voor Zweedssprekenden in Finland.”

Het was de Volkenbond, een voorloper van de Verenigde Naties, die in 1921 besloot dat Åland aan Finland toekwam. Maar ook dat de eilandengroep binnen de Finse staat zelfbestuur kreeg. Het eigen parlement van Åland hield op 9 juni 1922 zijn eerste vergadering en die dag geldt wat Bevrijdingsdag in Nederland is.

Åland koestert zijn bijzondere positie. Het is net als Finland wel lid van de EU, maar het doet niet mee aan het Europese belastingstelsel (tax-free-inkopen binnen de EU). De Zweedse kroon is op de eilanden bijna even populair als het wettig betaalmiddel euro. Finland kent een leger, Åland is gedemilitariseerd. De eilandjongeren hoeven niet op te komen voor de Finse dienstplicht.

Met scheepvaart, handel en toerisme houdt Åland het hoofd opmerkelijk goed boven water. De werkloosheid is slechts 2,5 procent en de bevolking groeide de afgelopen vijftien jaar met drieduizend inwoners.

© 8 juni 2011 Marcel Burger voor Wereldwijzerzweden.net

Klaar voor zonnestormdag?

Marcel Burger — Thu, 17 Feb 2011 05:36:29 +0000

17 februari 2011 | Een zonnestorm donderdag. Dit klinkt spannend en is het ook. Want misschien werkt 17 februari je routenavigatiekit in de auto niet zo goed, of valt de stroom uit. Maar een zonnestorm betekent ook meer kans op nog fraaiere aurora borealis, oftewel het Noorderlicht. Scandinavië licht nog dichter dan Nederland en België bij de Noordpool en daardoor zijn de effecten groter in dit noordelijk deel van Europa.

Dat er problemen kunnen zijn, bewijzen eerdere gebeurtenissen. In 2003 viel door een zonnestorm de elektriciteit uit in en rond Malmö in Zuidwest-Zweden. In 1989 ging in grote delen van Canada het stroomnet op ‘zwart’. Ook het vliegverkeer ondervindt hinder van de zonnedeeltjes, die ervoor kunnen zorgen dat het gps-navigatiesysteem niet meer werkt. Piloten zijn echter getraind om ook bij uitval van het gps-systeem, vergelijkbaar met dat in je auto, op koers te blijven zonder brokken te maken.

Na een uitbarsting van energie op de zon stuwt onze ster elektrisch geladen gasdeeltjes de ruimte in. De aarde ligt in de ‘vuurlinie’. Als er een grote uitbraak is, wordt gesproken van een zonnestorm en deskundigen voorspellen juist voor 2011 en 2012 meer krachtige zonuitbarstingen.

Het Space Weather Prediction Center van het Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (www.swpc.noaa.gov) alarmeerde op 15 februari al dat de aarde op 17 februari rekening moet houden met problemen voor navigatieapparatuur, satellietcommunicatie en elektriciteitsnetwerken, nadat de zwaarste uitbarsting is waargenomen in vier jaar tijd. Mogelijk dat er al een radio-black-out is geweest die te wijten was aan meer zonactiviteit.

Wie in Scandinavië is, kan donderdag waarschijnlijk betere en spectaculairdere ‘voorstellingen’ van het Noorderlicht (Norrsken) verwachten. Woon je in Zweden of ben je er nu op reis: over de voorraad in de koelkast hoef je je geen zorgen te maken als de stroom uitvalt. Met temperaturen beneden vriespunt tot lokaal ruim -42 graden Celsius (vannacht) blijft je eten buiten goed.

Zwedens bekendste kerstsymbool afgebrand

Marcel Burger — Wed, 23 Dec 2009 15:50:27 +0000

#WZB310101MB | Julbocken, Gävle (Foto © Marcel Burger)

23 december 2009 | Zwedens bekendste kerstsymbool, de bok van Gävle, is niet meer. Woensdagochtend rond 3 uur kreeg de alarmcentrale het eerste telefoontje dat vlammen bij de bok zichtbaar waren.

De brandstichting van vannacht lijkt goed georganiseerd. Volgens de politie hebben hackers de webbewakingscamera’s overbelast, zodat die niet om de vier seconden, maar pas om het kwartier het beeld verversten. Hierdoor zouden de brandstichters de tijd hebben gehad om ongezien hun gang te gaan.

Het is een verboden sport de 13 meter hoge bok van hout en stro in de brand te steken. De eerste grote bok werd in 1966 in Gävle gebouwd. Sindsdien heeft hij 22 van de 44 keer het Nieuwjaar niet gehaald. In 2001 werd een 51-jarige Amerikaan voor de daad veroordeeld. Vier jaar geleden waren het de kerstman zelf en de speculaaspop (Gingerbread Man) die de bok met brandende pijlen verwoestten.

Het is een bekend gegeven dat de bok en de kerstman niet op goede voet met elkaar leven. Lang voordat de kerstman zijn pakketjes begon rond te brengen, deed de bok dat al. Daarom wordt de kerstbok in Zweden gezien als het symbool van het goede dat met kerst komt; kinderen vertalen dit uiteraard naar cadeautjes.

De gemeente Gävle probeert al jaren te voorkomen dat de bok in rook opgaat. In 2006 en 2007 kreeg het ‘beest’ een vlammenwerend middel geïmpregneerd, maar omdat dit de bok en de grond deed verkleuren, is dat sinds 2008 niet meer gebruikt. Wel staat er een hek om Slottstorget, het grasveld/plein bij de bibliotheek en het slot van Gävle, waar de bok staat. Bovendien hangen er bewakingscamera’s; de beelden zijn door iedereen via het internet te zien. De politie patrouilleert vaker.

Het mocht ook dit jaar allemaal niet baten. ‘Afschuwelijke nacht’, zegt de Gävlebock zelf op zijn eigen blog (http://merjuligavle.blogspot.com/ target=”_blank”). ‘Slaap ik lekker onder mijn mooie sneeuwdeken, wordt het plots ontzettend warm. Vuur! Ik ben afgebrand. Heel triest dat ik niet met jullie kerst mag vieren, maar dank voor alles, lieve vrienden. Nu ga ik met vakantie en herrijs volgend jaar.’

Zweden investeert in snelspoor

Marcel Burger — Tue, 15 Sep 2009 21:22:23 +0000

X2000 (Foto © Kasper Dudzik/SJ)

15 september 2009 | Zweden bouwt hogesnelheidslijnen. Over 10 tot 15 jaar moet er tussen Stockholm – Gotenburg (Götalandsbanan) en tussen Stockholm – Malmö (Europabanan) een treinverbinding zijn die reizigers tot 320 kilometer per uur door het land vervoert. De Zweedse regering presenteerde op 14 september een vervolgens door de oppositie bejubeld plan hiervoor.
De te boeken tijdswinst is flink, zo blijkt uit berekeningen van de overheid. Met een hogesnelheidslijn zijn reizigers vanuit Stockholm in 2 uur in Gotenburg (nu 2:45). Naar Linköping is straks 1 uur (nu 1:40), naar Jönköping 1:25 (nu 3:10), naar Helsingborg 2:15 (nu 5:00), naar Malmö in 2,5 uur (nu 4:25) en naar de Deense hoofdstad Kopenhagen in 2:50 (nu 5:20).
Zweden heeft al snellere treinen (X2000), maar die gaan over normaal spoor en zijn vaak te laat. De overheid investeert in eerste instantie omgerekend 15 miljoen euro in het hogensnelheidsnet.

Skokloster Slott

Marcel Burger — Thu, 27 Aug 2009 07:08:23 +0000

Skoklosters Slott is een van de allermooiste kastelen van Zweden, vooral vanwege zijn collectie binnen de muren. Gelet op zijn omvang is het wonderbaarlijk dat dit lange tijd privé-eigendom is. Het is veldmaarschalk Carl Gustaf Wrangel (1613-16767) die een Europees uitziend kasteel als visitekaart wil. Hij laat uit heel Europa tapijten, kunst, boeken, wapens en meubels komen. Tijdens de verkoop door de laatste erven, in 1967 aan de Zweedse staat, zijn er 50.000 voorwerpen gedocumenteerd. Rondleidingen door het flinke complex zijn zonder meer indrukwekkend, waarbij je ook de Rustkammaren met glanzende ridderuitrusting bezoekt. De prachtige bibliotheek en de verzameling uit de 18e eeuw zijn alleen met een speciale boeking te bezoeken || Tekst © 2008 Marcel Burger, uit Wereldwijzer Zweden (www.wereldwijzerzweden.net) | Fotografie © juli 2009 Marcel Burger.

Gotland: Monsters and steady legs

Marcel Burger — Thu, 25 Jun 2009 19:32:26 +0000

Raukar (rocks eroded by wind and sea) at Langhammars coast, a reserve at the north coast of Fårö, a seperate island directly east of Gotland, Sweden (Foto © Marcel Burger)

25th of June, 2009 | Tough looking limestone cliffs reach out above the Baltic See. The wind seems to be the only element that can hold these monsters at bay, by chopping parts of them off, day by day.

Gotland is partly barren, partly an almost cosy arrangement of farms with lands, framed by small roads rich with trees with a nearby church as the main attraction. Sweden’s largest island offers stately views on the sea. Gotland’s landscape rolls a bit, has woods, rocks and beautiful flowers – with tens of unique orchid species.

Gotland is stuffed with archeological interesting discoveries, varying from graves, stone masses or ruins till buildings still intact. The Vikings used Gotland as a support location, for German Lübeck and the Danes the island was a strategic stronghold needed to be conquered, for Sweden itself during the Cold War Gotland was the first line of defence against the Russians.

Gotland is known as a biking island, but you must have steady legs to succeed in discovering the entire island on just two wheels. There are biking roads, especially around the island’s capital Visby and in the north, but some paths contain nothing more than little stones that make any negotiation a tough call.

© 2009 Marcel Burger. Translation of the introduction of the chapter Stockholm, from the Dutch travel guide book Wereldwijzer Zweden (Worldguide Sweden). Book written by Marcel Burger, published in October 2008 by Uitgeverij Elmar (Elmar publishing company, Rijswijk, the Netherlands), English translation published on Community of Sweden.com

Stockholm: Stone fronts and sunset

Marcel Burger — Sat, 13 Jun 2009 19:15:37 +0000

13th of June, 2009 | Façades of glass taking turns with creamy or terracotta stone fronts with rich decorations. They don’t look up or down when a wave of people presses itself in many small streams into shops, café’s and restaurants. The ducks in the dark blue water near the Royal Opera seemingly don’t care: a day as every other day.

While the bright blue guard of honour with its silver helmets make the round alongside the walls of the Royal Palace, one boat after the other leaves the quays of the inner town to head for the archipelago or just another part of town. They pass Gröna Lund, where dare devils enjoy a fabulous view before they are released from 60 meters up in the sky and rocket down to ground level.

But as the sun sets behind the golden tower of the city hall famous for the Nobel ceremonies, sets behind the land of bridges that connect Stockholm with itself, gorgeously dressed women and handsomely tailored gentlemen appear in lines to enter one of the discothèques in town, transported by Porsche or limo.